Dự thảo Luật mới: Mở rộng nguồn hiến mô, tạng, tăng bảo vệ người hiến

Tại Phiên họp thứ 6 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội sáng 21/9, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà trình bày tóm tắt dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, tạng, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Mở rộng nguồn hiến, hoàn mô thiện hành lang pháp lý 

Theo báo cáo, đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện hơn 11.000 ca ghép bộ phận cơ thể người, trong đó 91,4% nguồn hiến từ người sống và chỉ khoảng 8,6% từ người chết não.

Qua thực tiễn thi hành, Luật năm 2006 bộc lộ một số hạn chế như chưa có hành lang pháp lý cho phép hiến mô, bộ phận cơ thể người sau chết tuần hoàn; quy định về độ tuổi, điều kiện hiến khi còn sống chưa đủ chặt chẽ để phòng ngừa nguy cơ mua bán bộ phận cơ thể người.

Một số điều kiện đối với cơ sở ghép không còn phù hợp; pháp luật còn khoảng trống về máu, tế bào và các sản phẩm từ tế bào. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong đăng ký hiến, lấy, ghép và điều phối chưa được quy định đầy đủ.

Dự thảo Luật sửa đổi gồm 7 chương, 39 điều, kế thừa nguyên tắc tự nguyện và điều phối hài hòa, công bằng, minh bạch thông qua Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người.

Dự thảo đồng thời mở rộng phạm vi điều chỉnh, bổ sung các quy định về máu, chế phẩm máu, tinh trùng, noãn, phôi, mô và tế bào; thiết kế cơ chế quản lý xuyên suốt từ hiến, lấy, ghép đến quản lý, sử dụng và điều phối.

Đăng ký hiến trực tuyến, tăng bảo vệ người hiến

Một điểm mới đáng chú ý là dự thảo mở rộng nguồn hiến nhưng đồng thời siết chặt điều kiện đối với người hiến. Theo đó, cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể ở người sau chết tuần hoàn; người dưới 18 tuổi có thể hiến sau chết não, chết tuần hoàn nếu đã đăng ký hoặc thể hiện nguyện vọng bằng văn bản và được người đại diện đồng ý.

Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh khi còn sống cho thành viên gia đình. Người từ đủ 18 tuổi được hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho thành viên gia đình; trường hợp hiến cho người không phải thành viên gia đình phải từ đủ 25 tuổi. Dự thảo cũng bổ sung quy định về bảo tồn khả năng sinh sản đối với người dưới 18 tuổi thông qua việc tiếp nhận tinh trùng, noãn, phôi, mô tinh hoàn và mô buồng trứng.

Dự thảo dành chương riêng về đăng ký hiến, quy định điều kiện, hình thức đăng ký, thay đổi, hủy đăng ký và bổ sung hình thức đăng ký trực tuyến gắn với chuyển đổi số.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung cơ chế quản lý mô và sản phẩm từ mô theo toàn chuỗi, từ sản xuất, bảo quản, kiểm soát chất lượng, ghi nhãn, truy xuất nguồn gốc đến nghiên cứu, sử dụng và giám sát nguy cơ. Đồng thời, bổ sung quy định về huyết tương, tế bào gốc phục vụ điều trị, nghiên cứu y sinh học và một số hoạt động thương mại theo quy định của Chính phủ.

Dự thảo cũng quy định người nước ngoài là vợ hoặc chồng của công dân Việt Nam hoặc cư trú hợp pháp, sinh sống, học tập, làm việc tại Việt Nam được đăng ký vào danh sách chờ ghép quốc gia.

Về bảo đảm an ninh, quốc phòng, dự thảo tăng kiểm soát nguy cơ mua bán mô, bộ phận cơ thể người, xâm hại người chưa thành niên và sai lệch kết quả xác định chết não, chết tuần hoàn. Việc xác định chết não, chết tuần hoàn được tách bạch với hoạt động lấy, ghép; thành viên hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn không được trực tiếp điều trị, vận động hiến hoặc tham gia kíp lấy, kíp ghép.

Dự thảo đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, điều phối thống nhất trên toàn quốc, bắt buộc cập nhật dữ liệu người hiến và người chờ ghép, tạo hành lang pháp lý cho công nghệ tế bào, tế bào gốc.

Thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết hồ sơ dự án Luật cơ bản đầy đủ theo quy định. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát, bảo đảm thống nhất giữa tờ trình, dự thảo Luật và các tài liệu; hoàn thiện báo cáo đánh giá tác động chính sách, bổ sung kinh nghiệm pháp luật nước ngoài.

Đồng thời, cần lấy ý kiến trẻ em, tổ chức đại diện tiếng nói, nguyện vọng của trẻ em và đánh giá tác động riêng đối với nhóm này. Dự thảo cơ bản phù hợp chủ trương, Hiến pháp và điều ước quốc tế; cần bổ sung cơ chế phòng, chống mua bán mô, tạng, đánh giá khả năng cân đối ngân sách, Quỹ BHYT và giải pháp tài chính nâng khả năng tiếp cận dịch vụ ghép.