Vì sao uống rượu bia lại muốn hút thuốc?

Khi rượu bia kích thích nhu cầu hút thuốc

Anh Phan Văn H., ở phường Thành Sen, tỉnh Hà Tĩnh cho biết bản thân không hút thuốc thường xuyên. Tuy nhiên, mỗi khi uống rượu, anh lại xuất hiện cảm giác muốn hút và có thể hút liên tục trong suốt cuộc nhậu. Dù lo ngại việc sử dụng đồng thời rượu bia và thuốc lá ảnh hưởng đến sức khỏe, anh vẫn chưa thể từ bỏ thói quen này.

Theo các tài liệu chuyên môn, nicotine là chất gây nghiện chính trong thuốc lá. Khi đi vào cơ thể, nicotine tác động lên não, kích thích giải phóng adrenaline, làm tăng nhịp tim, nhịp thở và huyết áp; đồng thời kích hoạt dopamine, một chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến cảm giác thỏa mãn và dễ chịu. Đây là một trong những cơ chế khiến người hút thuốc hình thành sự lệ thuộc.

Hút thuốc lá và uống nhiều rượu bia trong thời gian dài có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, đặc biệt đối với gan, hệ thần kinh và làm tăng nguy cơ mắc một số bệnh ung thư.

Trong khi đó, ethanol trong rượu bia tác động trực tiếp đến hệ thần kinh trung ương, có thể làm chậm hoạt động của não, ảnh hưởng đến khả năng phản ứng, phân tích và kiểm soát hành vi. Khi đã uống rượu, một số người có thể đưa ra những quyết định mà trong trạng thái tỉnh táo họ sẽ cân nhắc hoặc từ chối, trong đó có việc hút thuốc.

Mối liên hệ giữa rượu bia và thuốc lá không chỉ nằm ở tác động lên cơ thể mà còn hình thành từ thói quen. Thông tin từ Viện Quốc gia về lạm dụng rượu và nghiện rượu của Mỹ cho thấy, cả rượu bia và thuốc lá đều tác động đến hệ thống dopamine của não. Khi sử dụng đồng thời, cảm giác thỏa mãn có thể được tăng cường, khiến người uống rượu dễ nảy sinh nhu cầu hút thuốc hơn.

Bác sĩ Nguyễn Chí Thanh, Giám đốc CDC Hà Tĩnh, cho biết: hút thuốc lá và uống rượu là hai hành vi thường đi cùng nhau. Người nghiện thuốc lá nặng thường có xu hướng uống nhiều rượu, trong khi người nghiện rượu cũng thường đồng thời sử dụng thuốc lá.

Theo bác sĩ, nghiện thuốc lá có thể hình thành khá nhanh và không chỉ phụ thuộc vào số lượng thuốc hút mỗi ngày. Một người không hút thuốc hằng ngày nhưng thường xuyên hút trong những tình huống nhất định, chẳng hạn khi uống rượu, gặp bạn bè hoặc căng thẳng, vẫn có thể hình thành mối liên hệ giữa hoàn cảnh đó và nhu cầu hút thuốc.

Khi hành vi được lặp đi lặp lại, não bộ có thể ghi nhớ sự kết hợp giữa rượu bia và thuốc lá. Sau một thời gian, chỉ cần uống rượu hoặc bước vào không khí của một cuộc nhậu, người đó đã có thể xuất hiện cảm giác muốn hút thuốc. Đây cũng là lý do một số người cho rằng mình “không nghiện” nhưng lại khó từ chối thuốc lá trong những dịp nhất định.

Bác sĩ Nguyễn Chí Thanh phân tích, sự lệ thuộc vào rượu thường hình thành chậm hơn và liên quan đến thời gian, lượng rượu sử dụng cũng như các yếu tố xã hội. Tuy nhiên, khi rượu bia và thuốc lá cùng xuất hiện thường xuyên, hai hành vi này có thể củng cố lẫn nhau, khiến quá trình từ bỏ trở nên khó khăn hơn.

Chủ động cắt đứt vòng lặp rượu bia - thuốc lá

Không nên xem việc “chỉ hút thuốc khi uống rượu” là vô hại. Mỗi lần hút thuốc, cơ thể vẫn tiếp xúc với nicotine và nhiều chất độc hại trong khói thuốc. Việc uống nhiều rượu bia trong thời gian dài cũng có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, đặc biệt đối với gan, hệ thần kinh và làm tăng nguy cơ mắc một số bệnh ung thư.

Với những người thường hút thuốc khi uống rượu, bước đầu tiên là nhận diện những tình huống kích thích nhu cầu hút thuốc. Đó có thể là những buổi tụ tập với bạn bè, ngồi tại quán quen, uống một loại rượu nhất định hoặc tham gia các cuộc nhậu kéo dài. Khi xác định được yếu tố kích hoạt, người sử dụng sẽ chủ động hơn trong việc thay đổi hoàn cảnh và kiểm soát hành vi.

Hạn chế hoặc từ bỏ rượu bia là một biện pháp quan trọng, bởi rượu có thể làm giảm khả năng tự kiểm soát và khiến việc từ chối thuốc lá trở nên khó khăn hơn. Trong các cuộc gặp, có thể lựa chọn đồ uống không cồn, tránh ngồi tại khu vực có người hút thuốc và chủ động thông báo với bạn bè về quyết định không hút thuốc.

Bảo vệ sức khỏe không chỉ dừng lại ở việc bỏ thuốc lá mà còn cần thay đổi những yếu tố khiến hành vi hút thuốc quay trở lại. Với nhiều người, rượu bia chính là một trong những yếu tố kích hoạt đó. Vì vậy, chủ động hạn chế rượu bia, tránh môi trường khói thuốc và không xem nhẹ thói quen “uống rượu mới hút thuốc” là những bước cần thiết để ngăn nguy cơ lệ thuộc và bảo vệ sức khỏe.

Thu Hòa