Đề xuất luật hóa lệnh cấm thuốc lá thế hệ mới và trưng bày tại điểm bán

Mặc dù tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá tại Việt Nam đã giảm từ 23,8% xuống 20,8% (giai đoạn 2010–2021), nước ta vẫn thuộc nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc cao nhất thế giới. WHO ước tính thuốc lá cướp đi sinh mạng của hơn 100.000 người Việt mỗi năm, gồm 84.500 ca tử vong chủ động và 18.800 ca tử vong thụ động. Gánh nặng kinh tế do tiêu thụ thuốc lá chiếm tới 1,14% GDP năm 2022, tương đương chi phí y tế ước tính hơn 108,7 nghìn tỷ đồng.

Để giải quyết thực trạng này, Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội đã thống nhất cấm thuốc lá thế hệ mới từ năm 2025. Tuy nhiên, do chưa được luật hóa chính thức, việc xử lý linh kiện và tinh dầu lậu vẫn gặp nhiều kẽ hở. Dự thảo Luật lần này sẽ bổ sung đầy đủ khái niệm về "thuốc lá điện tử", "thuốc lá nung nóng", "thiết bị điện tử", đồng thời nghiêm cấm toàn diện việc sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu cụm linh kiện rời và dung dịch đi kèm để bịt kín các khoảng trống pháp lý.

Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, đánh giá cao bước đi tiên phong này và khuyến nghị Việt Nam luật hóa đầy đủ lệnh cấm để đồng bộ với Luật Đầu tư năm 2025.

Bên cạnh đó, dự thảo đề xuất cấm hoàn toàn việc trưng bày sản phẩm, bao bì hoặc nhãn hiệu thuốc lá tại điểm bán khiến người tiêu dùng nhìn thấy. Quy định hiện hành chỉ hạn chế trưng bày không quá một bao hoặc một tút của một nhãn hiệu, vô tình biến các điểm bán lẻ thành kênh quảng cáo trá hình. Việc cấm trưng bày hoàn toàn phù hợp với Điều 13 Công ước Khung về Kiểm soát Thuốc lá (WHO FCTC), giúp ngăn chặn hiệu quả sự tiếp cận của thanh thiếu niên.

Dự thảo đã được Bộ Tư pháp thẩm định vào tháng 8/2026 với sự đồng thuận cao. Hai chính sách đột phá này kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam đạt các mục tiêu Chiến lược quốc gia đến năm 2030: giảm tỷ lệ hút thuốc ở nam giới xuống dưới 36%, ở nữ giới xuống dưới 1%, bảo vệ thế hệ tương lai khỏi cạm bẫy nicotine mới.

Thanh Loan