Tái nghiện thuốc lá- làm thế nào để hạn chế?

Anh Nguyễn P - Phường Thanh Sen đã có hơn chục năm hút thuốc. Trong thời gian này, anh đã cai thuốc nhiều lần, lần lâu nhất được hơn 3 năm, nhưng hiện nay anh vẫn tái nghiện. Anh chia sẻ: “Biết rõ tác hại của hút thuốc nên tôi đã cai thuốc nhiều lần, đặc biệt trong thời gian vợ có thai và nuôi con nhỏ. Có thời điểm đã bỏ được hơn 3 năm, người béo, khỏe hơn. Tuy nhiên, do công việc căng thẳng, thường xuyên ở một mình nên tôi đã hút thuốc và nghiện lại. Tôi đang cố gắng để hạn chế hút thuốc và cai dần để giữ sức khỏe”.

Tham gia các hoạt động cộng đồng, tập thể dục thể thao, đi bộ, đọc sách, nghe nhạc ... để giải tỏa căng thẳng, hạn chế nguy cơ hút thuốc trở lại.

Câu chuyện của anh P. không phải là trường hợp cá biệt. Theo các chuyên gia y tế, nhiều người sau khi cai thuốc thành công vẫn có nguy cơ tái nghiện trong nhiều năm nếu chủ quan hoặc không chuẩn bị các kỹ năng ứng phó với những tình huống dễ dẫn đến hút thuốc.

Bs. Phạm Văn Quốc - Thư ký Chương trình Phòng chống tác hại thuốc lá tỉnh Hà Tĩnh cho biết: nicotine trong thuốc lá là chất gây nghiện mạnh, tác động trực tiếp đến hệ thần kinh trung ương. Khi hút thuốc, nicotine kích thích não bộ giải phóng dopamine, tạo cảm giác thư giãn, dễ chịu và hưng phấn trong thời gian ngắn. Sau một thời gian sử dụng, não bộ dần hình thành sự lệ thuộc vào nicotine.

Khi ngừng hút thuốc, mặc dù các triệu chứng cai nghiện có thể giảm dần sau vài tuần hoặc vài tháng, nhưng "ký ức nghiện" trong não vẫn tồn tại. Chính vì vậy, chỉ cần tiếp xúc với các yếu tố kích thích như căng thẳng, uống rượu bia, gặp bạn bè hút thuốc hoặc những thói quen gắn liền với việc hút thuốc trước đây cũng có thể khiến cơn thèm thuốc xuất hiện trở lại.

Nhiều người lầm tưởng rằng hút một điếu sẽ không ảnh hưởng. Tuy nhiên, với người đã từng nghiện nicotine, chỉ một vài hơi thuốc cũng có thể kích hoạt lại vòng xoáy lệ thuộc, dẫn đến tái nghiện hoàn toàn.

Theo BS Nguyễn Chí Thanh - Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Hà Tĩnh: Tái nghiện là hiện tượng người nghiện sau khi đã trải qua quá trình cai nghiện nhưng lại quay trở lại sử dụng chất gây nghiện. Đây là một vấn đề phổ biến trong điều trị nghiện và là thách thức lớn đối với các chương trình phục hồi. Nguyên nhân tái nghiện thường không chỉ nằm ở yếu tố ý chí mà còn liên quan sâu sắc đến các yếu tố sinh học, tâm lý và môi trường xung quanh. Khi người nghiện tái nghiện, họ thường phải đối mặt với những hậu quả nặng nề cả về sức khỏe thể chất lẫn tinh thần. Việc tái nghiện cũng khiến quá trình điều trị kéo dài hơn, gây tốn kém chi phí và ảnh hưởng xấu đến các mối quan hệ xã hội, đặc biệt là gia đình. Chính vì vậy, việc hiểu và phòng ngừa tái nghiện đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong công tác cai nghiện và phục hồi.

Để hạn chế nguy cơ hút thuốc trở lại, người cai thuốc cần tránh các tình huống có nguy cơ cao như sử dụng rượu bia, tụ tập với người hút thuốc hoặc những môi trường thường xuyên có khói thuốc. Đồng thời cần chủ động xây dựng các phương pháp giải tỏa căng thẳng lành mạnh như tập thể dục, đi bộ, nghe nhạc, đọc sách, trò chuyện với người thân hoặc tham gia các hoạt động cộng đồng.

"Không có phương pháp nào được gọi là “tuyệt vời” để cai thuốc lá! Điều kiện kiên quyết để cai thuốc lá thành công chính là quyết tâm của bản thân người hút thuốc lá. Trong trường hợp người nghiện thuốc lá nhiều năm hoặc đã nhiều lần tái nghiện, nên tìm đến cơ sở y tế để được tư vấn và hỗ trợ bằng các phương pháp điều trị phù hợp. Việc kết hợp tư vấn tâm lý, thay đổi hành vi và sử dụng các thuốc hỗ trợ cai nghiện nicotine theo chỉ định sẽ giúp nâng cao tỷ lệ cai thuốc thành công", BS Nguyễn Chí Thanh nhấn mạnh.

Thuốc lá vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây các bệnh tim mạch, đột quỵ, ung thư phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều bệnh lý nguy hiểm khác. Vì vậy, dù đã từng tái nghiện, người hút thuốc không nên từ bỏ quyết tâm cai thuốc. Mỗi lần cố gắng là thêm một cơ hội để bảo vệ sức khỏe của chính mình, gia đình và những người xung quanh khỏi tác hại của khói thuốc.

Thu Hòa