Đứng để thói quen vì thuốc lá làm tổn hại đến sức khỏe

Nhiều năm trước, cuộc sống của anh N.Q.Đ., rơi vào giai đoạn khó khăn khi vợ mắc bệnh nặng phải điều trị dài ngày tại bệnh viện. Những ngày tháng túc trực chăm sóc người thân khiến anh thường xuyên rơi vào trạng thái căng thẳng, mệt mỏi và cô đơn. Trong những lúc chờ đợi ngoài hành lang bệnh viện hay ghé quán nước gần cổng viện, thấy mọi người trò chuyện, hút thuốc, anh cũng thử một vài hơi. Ban đầu, anh chỉ nghĩ hút một điếu để bớt buồn, giảm căng thẳng và có thêm người trò chuyện.

Nhiều người khi chăm sóc người thân tại các cơ sở y tế vẫn hút thuốc lá.

Khi người thân xuất viện, thói quen hút thuốc vẫn theo anh trở về cuộc sống thường nhật. Mỗi buổi sáng cần một điếu thuốc để tỉnh táo, lúc nghỉ giải lao phải có thuốc, gặp bạn bè cũng hút, sau bữa cơm lại châm thêm một điếu. Nhiều lần anh quyết tâm cai thuốc nhưng đều thất bại. Chỉ sau vài giờ không hút, anh cảm thấy bứt rứt, khó chịu, mất tập trung, trong đầu luôn nghĩ đến thuốc lá.

Tôi cứ nghĩ hút vài điếu thì không sao. Hết đợt chăm vợ sẽ bỏ được. Nhưng rồi từ một điếu mỗi ngày thành vài điếu, sau đó cả bao thuốc lúc nào không biết. Ban đầu mình nghĩ sẽ làm chủ được thuốc lá, nhưng thực ra chính thuốc lá đang điều khiển mình", anh Đ. cho biết.

Bước sang năm 2026, anh Đ. bắt đầu xuất hiện những cơn ho kéo dài, ho nhiều vào sáng sớm, khạc đờm, dễ mệt khi lao động và thường xuyên hụt hơi khi đi cầu thang. Ban đầu anh cho rằng đó chỉ là biểu hiện của tuổi tác hoặc cảm lạnh thông thường. Tuy nhiên, các triệu chứng ngày càng nặng hơn khiến anh quyết định đến khám tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hà Tĩnh. Qua thăm khám, chụp cắt lớp và thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu, các bác sĩ phát hiện anh có tổn thương ở phổi nghi ngờ ác tính, đồng thời chức năng hô hấp cũng suy giảm đáng kể. Hiện anh đang được các bác sĩ theo dõi, điều trị tích cực và tiếp tục thực hiện các xét nghiệm để đánh giá đầy đủ tình trạng bệnh. Đến lúc bác sĩ nói phải dừng thuốc lá ngay lập tức thì tôi mới thấy hối hận. Giá như mình chưa từng cầm điếu thuốc đầu tiên. Anh H. hối hận chia sẽ thêm.

Theo các bác sĩ, trường hợp của anh Đ. không phải cá biệt. Thực tế, nhiều người hút thuốc đều bắt đầu từ tâm lý tò mò, giao tiếp xã hội, giải tỏa căng thẳng hoặc bắt chước bạn bè. Điều đáng nói là nicotine trong thuốc lá gây nghiện rất mạnh, khiến người hút nhanh chóng hình thành sự lệ thuộc cả về thể chất lẫn tâm lý.

Nhiều bệnh nhân mắc bệnh COPD điều trị tại Bệnh viện Phổi Hà Tĩnh có liên quan đến thuốc lá

Theo bác sĩ Nguyễn Đức Quảng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Hà Tĩnh, thuốc lá là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây nên nhiều bệnh lý hô hấp nguy hiểm. Khói thuốc lá chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó có hàng trăm chất độc hại và hàng chục chất đã được chứng minh có khả năng gây ung thư. Người hút thuốc lâu năm có nguy cơ rất cao mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), ung thư phổi, viêm phế quản mạn, khí phế thũng cũng như nhiều bệnh lý tim mạch khác.

Theo bác sĩ Quảng, COPD là căn bệnh diễn tiến âm thầm trong nhiều năm. Ban đầu người bệnh chỉ ho, khạc đờm nhẹ nên thường chủ quan. Khi xuất hiện khó thở rõ rệt thì chức năng phổi đã suy giảm đáng kể và không thể phục hồi hoàn toàn. Đáng lo ngại là phần lớn bệnh nhân COPD tại bệnh viện đều có tiền sử hút thuốc lá nhiều năm. Đây là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất đối với căn bệnh này.

Không chỉ người trực tiếp hút thuốc, những người thường xuyên hít phải khói thuốc thụ động cũng có nguy cơ mắc nhiều bệnh lý về hô hấp, đặc biệt là trẻ em, phụ nữ mang thai và người cao tuổi. Đối với ung thư phổi, hiện vẫn là một trong những loại ung thư có tỷ lệ tử vong cao. Phần lớn người bệnh phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn vì các triệu chứng ban đầu khá mờ nhạt. Điều đáng mừng là nếu người hút thuốc bỏ thuốc càng sớm thì nguy cơ mắc nhiều bệnh sẽ giảm đáng kể theo thời gian. Vì vậy, đừng chờ đến khi có triệu chứng mới nghĩ đến việc cai thuốc.

Các chuyên gia y tế cho rằng, hầu hết người nghiện thuốc lá đều bắt đầu từ một điếu thuốc thử, một lần tò mò hoặc một thời điểm khó khăn trong cuộc sống. Nhưng để từ bỏ thói quen ấy lại là hành trình rất gian nan bởi nicotine gây nghiện mạnh không kém nhiều chất gây nghiện khác.

Để phòng tránh những hậu quả do thuốc lá gây ra, mỗi người cần nói không với điếu thuốc ngay từ lần đầu tiên; người đang hút thuốc cần chủ động xây dựng kế hoạch cai thuốc, tìm kiếm sự hỗ trợ của cơ sở y tế, người thân và cộng đồng. Bên cạnh đó, việc xây dựng môi trường không khói thuốc tại gia đình, nơi làm việc, trường học và các địa điểm công cộng sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe cho cả người hút và những người xung quanh.

Câu chuyện của anh N.Q.Đ. là lời nhắc nhở rằng không ai bắt đầu hút thuốc với mong muốn trở thành người nghiện. Thế nhưng chỉ từ một lần thử để "giải khuây", "đỡ căng thẳng" hay "cho vui", nhiều người đã đánh đổi bằng nhiều năm lệ thuộc nicotine và nguy cơ mắc các bệnh lý nguy hiểm. Đừng để điếu thuốc đầu tiên trở thành khởi đầu của những tháng ngày điều trị bệnh. Bởi cách tốt nhất để bảo vệ lá phổi là không hút thuốc và từ bỏ thuốc lá ngay hôm nay, trước khi quá muộn.

Nhật Thắng