Kiểm soát đường huyết thai kỳ, chủ động bảo vệ sức khỏe mẹ và bé

Làm mẹ an toàn không chỉ bắt đầu từ thời điểm chuyển dạ mà là một quá trình liên tục, từ trước sinh, trong sinh đến sau sinh. Khám thai định kỳ, thực hiện đầy đủ các xét nghiệm, sàng lọc cần thiết, sinh con tại cơ sở y tế và được chăm sóc, theo dõi sau sinh đúng hướng dẫn là những yếu tố quan trọng góp phần giảm nguy cơ tai biến sản khoa, tử vong mẹ và tử vong sơ sinh.

Trong đó, kiểm soát đường huyết thai kỳ là một nội dung quan trọng, bởi đái tháo đường thai kỳ có thể diễn biến âm thầm nhưng gây ra nhiều nguy cơ đối với sức khỏe của mẹ và trẻ nếu không được phát hiện, quản lý kịp thời.

Không chủ quan ngay cả khi thai kỳ diễn biến bình thường

Chị Định Thị Ngọc Hà, phường Thành Sen, tỉnh Hà Tĩnh, hiện là mẹ của 3 con. Thế nhưng, chị vẫn nhớ rõ lần mang thai thứ ba, khi bản thân phát hiện mắc đái tháo đường thai kỳ.

“Hai lần mang thai đầu tôi đều khỏe mạnh nên đến lần thứ ba tôi khá chủ quan. Thấy ăn ngủ tốt, tăng cân đều nên tôi cũng ít đi khám. Đến khi thai được 5-6 tháng, tôi thấy mệt mỏi, đi tiểu thường xuyên và tăng cân nhanh nên đi xét nghiệm. Kết quả cho thấy tôi bị đái tháo đường thai kỳ. Sau khi được phát hiện bệnh, tôi đã tuân thủ nghiêm hướng dẫn của bác sĩ điều trị, chú trọng chế độ ăn uống, vận động hợp lý, theo dõi và kiểm soát đường huyết. Nhờ đó, đường huyết được duy trì ổn định trong quá trình mang thai. Trước, trong và sau sinh, cả mẹ và con đều khỏe mạnh”, chị Hà cho biết.

Kiểm soát đường huyết thai kỳ- mẹ yên tâm con khoẻ mạnh

Câu chuyện của chị Hà không phải là cá biệt, bởi có rất nhiều thai phụ trong suốt quá trình thai kỳ luôn khỏe mạnh, tăng cân tốt, không có biểu hiện bất thường và chỉ được phát hiện mắc đái tháo đường thai kỳ khi thực hiện xét nghiệm sàng lọc.

Theo BS. Trần Thị Huệ, Trưởng khoa Sức khỏe sinh sản, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Tĩnh: “đái tháo đường thai kỳ là một rối loạn chuyển hóa thường gặp trong thời kỳ mang thai. Điều đáng lưu ý là bệnh có thể diễn biến âm thầm, nhiều thai phụ không có triệu chứng rõ ràng và chỉ có thể phát hiện thông qua khám thai, thực hiện xét nghiệm sàng lọc theo hướng dẫn của cán bộ y tế”.

Theo số liệu khảo sát của Bộ Y tế tại các bệnh viện chuyên khoa sản, tỷ lệ phát hiện đái tháo đường thai kỳ đã tăng đáng kể, từ khoảng 3-4% trong giai đoạn 2001-2004 lên khoảng 20% số thai phụ được khám sàng lọc trong những năm gần đây. Sự gia tăng này cho thấy nhu cầu sàng lọc và quản lý đái tháo đường thai kỳ ngày càng trở nên cần thiết trong chăm sóc sức khỏe bà mẹ.

Đối với người mẹ, đái tháo đường thai kỳ làm gia tăng nguy cơ tiền sản giật, sinh non, phải mổ lấy thai và một số biến chứng khác trong thai kỳ, khi sinh. Đáng chú ý, khoảng 50% phụ nữ từng mắc đái tháo đường thai kỳ có thể tiến triển thành đái tháo đường týp 2 trong vòng 5-10 năm sau sinh nếu không được theo dõi và kiểm soát nguy cơ.

Đối với thai nhi và trẻ sơ sinh, tình trạng đường huyết của mẹ không được kiểm soát có thể làm tăng nguy cơ thai to, hạ đường huyết sơ sinh, suy hô hấp và tử vong chu sinh. Đây là những nguy cơ không nên xem nhẹ, nhất là khi nhiều trường hợp có thể được phòng ngừa hoặc giảm thiểu nếu bệnh được phát hiện và quản lý kịp thời.

Tuy nhiên, phát hiện đái tháo đường thai kỳ không đồng nghĩa với việc thai kỳ sẽ trở nên mất an toàn. Phần lớn trường hợp có thể được kiểm soát hiệu quả bằng chế độ dinh dưỡng hợp lý, vận động phù hợp và tuân thủ hướng dẫn của cán bộ y tế; một số trường hợp cần được điều trị theo chỉ định chuyên môn.

“Đái tháo đường thai kỳ không đồng nghĩa với một thai kỳ không an toàn. Phần lớn trường hợp có thể kiểm soát hiệu quả bằng chế độ dinh dưỡng hợp lý, vận động phù hợp và tuân thủ hướng dẫn của cán bộ y tế; một số trường hợp cần được điều trị theo chỉ định chuyên môn. Vì vậy, chủ động khám thai và sàng lọc đúng thời điểm chính là bước đầu tiên để kiểm soát nguy cơ”, BS. Huệ nhấn mạnh.

Điều quan trọng là thai phụ không nên chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới đi khám. Khám thai định kỳ và thực hiện sàng lọc đái tháo đường thai kỳ theo hướng dẫn chuyên môn giúp phát hiện sớm, từ đó có biện pháp kiểm soát phù hợp.

Với những phụ nữ từng mắc đái tháo đường thai kỳ, việc chăm sóc sức khỏe cũng cần được tiếp tục sau sinh. Chế độ dinh dưỡng, vận động, theo dõi đường huyết khi cần thiết và tái khám, xét nghiệm sau sinh giúp đánh giá nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường týp 2. Với tất cả sản phụ, duy trì lối sống lành mạnh, dinh dưỡng hợp lý và nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn cũng góp phần bảo vệ sức khỏe lâu dài cho cả mẹ và trẻ.

Hà Tĩnh tăng cường truyền thông, chăm sóc sức khỏe mẹ và trẻ

Từ ngày 1 đến 7/10/2026, Tuần lễ Làm mẹ an toàn được triển khai trên toàn quốc với chủ đề “Kiểm soát đường huyết thai kỳ - Mẹ an tâm, con khỏe mạnh”, nhằm nâng cao nhận thức của phụ nữ mang thai, gia đình và cộng đồng về chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em; đặc biệt là phòng ngừa, phát hiện sớm và quản lý đái tháo đường thai kỳ.

Thực hiện Công văn số 6205/BYT-BMTE của Bộ Y tế về hướng dẫn triển khai Tuần lễ Làm mẹ an toàn năm 2026, Sở Y tế Hà Tĩnh yêu cầu các đơn vị trong ngành tổ chức các hoạt động hưởng ứng từ ngày 1 đến 7/10, tập trung truyền thông, tư vấn và tăng cường cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em, đặc biệt là phòng ngừa, phát hiện sớm và quản lý đái tháo đường thai kỳ.

Theo đó, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh được giao làm đầu mối triển khai Tuần lễ Làm mẹ an toàn trên địa bàn; hướng dẫn, đôn đốc các đơn vị tổ chức hoạt động phù hợp với điều kiện thực tế. CDC Hà Tĩnh đồng thời tăng cường truyền thông về chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em; các biện pháp phòng ngừa, phát hiện sớm và quản lý đái tháo đường thai kỳ theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế.

Đối với các cơ sở y tế có cung cấp dịch vụ sản, nhi, Sở Y tế yêu cầu căn cứ chức năng, nhiệm vụ và điều kiện thực tế tổ chức các hoạt động hưởng ứng; đẩy mạnh truyền thông, tư vấn về khám thai định kỳ, sàng lọc và quản lý đái tháo đường thai kỳ; tăng cường cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em trước, trong và sau sinh theo quy định và hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế.

Các hoạt động truyền thông, tư vấn, hội nghị, tọa đàm, sinh hoạt chuyên đề và những hình thức phù hợp khác được khuyến khích lồng ghép với hoạt động chuyên môn thường xuyên, tạo điều kiện để phụ nữ mang thai và gia đình tiếp cận thông tin cũng như dịch vụ y tế thuận lợi hơn.

Đặc biệt, chăm sóc làm mẹ an toàn không dừng lại ở thời điểm sinh. Đối với sản phụ từng mắc đái tháo đường thai kỳ, các cơ sở y tế cần chú trọng tư vấn chế độ dinh dưỡng, vận động, theo dõi đường huyết và tái khám, xét nghiệm sau sinh nhằm đánh giá nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường týp 2.

Bên cạnh đó, việc tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc trước, trong và sau sinh tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cũng cần được quan tâm, qua đó góp phần từng bước thu hẹp khoảng cách về chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em giữa các vùng miền.

Tuần lễ Làm mẹ an toàn là dịp để ngành Y tế, chính quyền các cấp, các cơ sở cung cấp dịch vụ, tổ chức đoàn thể và cộng đồng cùng nâng cao trách nhiệm trong chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em. Với phụ nữ mang thai, sự chủ động của chính mình vẫn là điểm khởi đầu quan trọng: không chủ quan khi cơ thể chưa có biểu hiện bất thường, khám thai đúng lịch, thực hiện sàng lọc theo hướng dẫn và kiểm soát đường huyết khi có chỉ định.

Kiểm soát đường huyết thai kỳ không chỉ giúp giảm nguy cơ trong thai kỳ và khi sinh mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe người mẹ về lâu dài. Khi gia đình đồng hành, người mẹ chủ động và dịch vụ y tế được tiếp cận kịp thời, nhiều nguy cơ có thể được phát hiện sớm, kiểm soát và giảm thiểu, tạo nền tảng tốt hơn cho sức khỏe của cả mẹ và trẻ.

Thu Hòa